عبدالله مستوفى
336
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
كند ، تا اگر در مجلس نتواند هواخواهانى براى بقاى خود تحصيل نمايد ، لامحاله ، از پرچانگى و اعتراضات عدهاى متنفذ كه بىكار هم هستند ، جلوگيرى به عمل آورده باشد . از طرف ديگر براى قوام السلطنه هم لازم بود كه ، در مقابل زيادهطلبىهاى سردار سپه ، قدرتى ايجاد كند ، و حق و حسابى در مصارف روزافزون ارتش ، يا محلى براى اين خردهفرمايش بوجود آورد ، و بهترين قدرت براى اين دو منظور مجلس شوراى ملى بود . گذشته از همهء اينها ، بالاخره ، تا كى ممكن بود قوهء مقننه را در حال تعطيل نگاهداشت ؟ پس فرق بين اين كابينه با كابينهء سيد ضياء الدين چه ميشد ؟ اين بود كه بلافاصله بعد از تشكيل كابينه وكلاى خارج از مركز احضار شدند ، و به مجرد اينكه عدهء حاضرين به حد نصاب رسيد ، در روز اول سرطان 1300 پس از شش سال تعطيل ، مجلس باز شد . در اين روز شاه ، با تشريفات مقرره ، بمجلس رفت و نطق چاپى افتتاحيهء خود را ايراد ، و مجلس را باز نمود . بعد از باز شدن مجلس ، بعضى از روزنامهها ، كه مديران آنها از وكالت محروم شده بودند ، بناى قلمفرسائى را بر ضد مجلس گذاشته ، و بعضى مقالات برضد انتخابات وكلاى دورهء چهارم منتشر كردند . ولى كسى اهميتى براى مقالات اين دل سوختگان قائل نشد ! عبيد زاكان ، در لطائف و ظرائف خود مينويسد : تركمانى با محكمهء قاضى كارى داشت . با وجود ذيحقى او ، قاضى با وجدان از دادن حكم خوددارى ميكرد . تركمان كوزهاى پر از گچ كرده ، و در دهنهء آن اندكى روغن ريخت ، و براى قاضى برد . قاضى كوزه را پر از روغن پنداشته ، حكم خود را داد . بعدها كه دانست فريب خورده است ، روزى تركمان را ديد ، به او گفت : « در حكمت اشتباهى رخ داده است ! بياور اصلاح كنم ! » تركمان جواب گفت « در حكم اشتباهى نيست ، اگر اشتباهى باشد ، در كوزهء روغن است . » مردم هم ، به اين محروم الوكالهها ، با سكوت خود ، ميگفتند ، اگر اشتباهى باشد در محروميت شما آقايان است . اما انتخابات ، در هرحال ، بىپشت هماندازى صورت نميگيرد ، پس ، بين شما و اين آقايان ، كه فعلا باسم وكيل كرسىهاى پارلمان را اشغال كردهاند ، فرقى نيست . اكثر اين آقايان ، همين كه دانستند حناى اين حرفها رنگى ندارد ، آرام گرفتند . فقط فرخى يزدى بود كه به حكم « تخالف تشهر » تا آخر دورهء چهارم ، دست از اين آهن سرد كوبيدن « 1 » برنداشت ولى چون حال او بر همه معلوم بود ، كسى هم سنگى در ترازوى او نميگذاشت . شك نيست ، كه مردم از انتخابات كابينهء وثوق الدوله ، كه براى كارچاقى قرارداد وكلاى موافق تهيه ميكرد ، تا زمان كابينهء مشير الدوله ، خيلى عصبانى ، و از آنها نگران بودند . ولى چنان كه سابقا هم اشاره شده ، بعد از آنكه خود وكلا مطلب را البته با
--> ( 1 ) - « آهن سرد كوبيدن » كنايه از كار بىنتيجه كردن است . نظير : مهره كور نخ كردن .